Like ons!
IDL Retro | De Giro d’Italia van 1984; Moser’s victorie met hulp van boven

IDL-producties

IDL Retro | De Giro d’Italia van 1984; Moser’s victorie met hulp van boven

Op 10 juni 1984 neemt hij op een zonovergoten terras in Soave nog maar een trek van zijn sigaret. Een espresso in de ochtend zonder sigaret is als een koers zonder theater en dat theater, dat bedenkt hij. Hij, de baas van Giro d’Italia sinds 1946, is de kunstenaar, de regisseur, het creatieve brein achter alle pracht koersen en soms zelfs achter de rivaliteit tussen renners. Natuurlijk de renners kleuren het in, maar wel binnen de lijnen uitgezet door hem, Vincenzo Torriani.

Tevreden bestelt senore Torriani nog een espresso, de dag duurt nog lang en hij heeft nog tijd genoeg om naar Verona te gaan voor de beslissing in de afsluitende tijdrit van de Giro d’Italia van 1984. Hij, de kunstenaar, de schilder, wist er weer een Giro van te maken. De extra ruiterlijk toegekende bonificatie seconden, het schrappen van de Stelvio speelden allemaal in de kaart van Italiaanse favoriet; Francesco Moser.

1984 – Francesco Moser’s wederopstanding

Het was eigenlijk een wonder dat de uit Noord-Italië afkomstige Moser nog ooit de eindzege zou gaan betwisten. Hij was nog altijd maar 33 jaar, toch was hij na een mager jaar in 1983 al afgeschreven. Waar Moser in 1977, 1978 en 1979 driemaal op het podium stond van de Giro, moest hij in 1983 afstappen. Zijn eeuwige rivaal Guiseppe Saronni pakte voor de tweede maal de eindwinst. Torriani had gehoopt dat Saronni en Moser er een spektakel van zouden maken, maar helaas kon de man die zijn Giro op rivaliteit bouwde deze keer de richting niet als dusdanig bepalen. Voor Moser was 1984 dan ook het jaar van de comeback.

Na het slecht verlopen jaar 1983 liep Moser met zijn ziel onder zijn arm. Moest hij nog wel doorgaan of was het moment van stoppen gekomen? Ene doctore Conconi wist daar het antwoord wel op. Zijn trainingsschema’s, harde discipline en letterlijk vers bloed, wat in die tijd niet verboden was, zouden van Moser de kampioen van weleer kunnen maken. Het plan was om Moser gedrild door Conconi en met een futuristisch aerodynamische fiets het uurrecord van Merckx aan te laten vallen. De opzet slaagde, want op 19 januari 1984 brak Moser door de 50 kilometer per uur grens en verpulverde hij het record van Merckx. Toen hij in maart ook nog eens Milaan San-Remo won, was de comeback compleet. Het vertrouwen was terug en de Giro werd zijn volgende doel.

In de Giro kwam wel een geduchte concurrent aan de start. Het jaar ervoor had een eigenzinnige Parijse student praktisch uit het niets de Tour gewonnen en kwam hij naar Italië voor niks anders dan de winst. De kwaliteiten van Laurent Fignon lagen met name bij het klimmen, maar beperkte zich daar niet. Hij kon ook behoorlijk tegen de klok rijden en kende in Renault een sterk team dat hem niet alleen ondersteunde, maar ook voordeel kon brengen in een ploegentijdrit.

Rode loper voor de Italiaanse helden

Vicenzo Torriani had met het uitstippelen van de route al rekening gehouden met zijn landgenoten Saronni en Moser. Sterke renners met een goed klimvermogen, maar als ze Fignon zouden willen verslaan, dan zou dat in de tijdrit moeten gebeuren en niet in de bergen. De route van de Giro d’Italia van 1984 was er dan ook één met minder zware bergetappes en 140 kilometer aan tijdritkilometers. Onderdeel van de tijdritkilometers was wel een ploegentijdrit van 55 kilometer op de tweede dag. Hier kon Fignon met zijn ploeg een gat slaan, maar ook daar had Torriani aan gedacht. Niet de werkelijke tijdverschillen, maar de klassering van de dag zou bepalen hoeveel tijdverlies men zou leiden.
Om voor de tifosi de koers nog wat aantrekkelijker te maken, pakte Torriani uit met bonificaties van 20 seconden voor de winnaar, 15 voor de nummer 2 en 10 seconden voor de nummer drie. Zowel Moser als Saronni konden goed aankomen en de algemene gedachte was, dat deze bonificatieseconden in hun voordeel zouden werken.

Niet alle Italianen waren blij met het parcours zoals deze ontwerpen was. Roberto Visentini was het jaar ervoor nog tweede geworden achter Saronni en gold als een betere klimmer dan Moser en Saronni. Hij had dus weinig voordeel aan het uitgetekende parcours en was niet te spreken over de rode loper voor zijn twee landgenoten.

Ondanks alle controverse ging de Giro gewoon van start met een proloog in de straten van Lucca. Conform verwachting begon Moser met een overwinning en de daarbij behorende roze trui. Hij mocht er niet lang van genieten, want op dag twee was het tijd voor de ploegentijdrit. Met de stoomtrein van Renault pakte Fignon de overwinning en de GIS Gelato ploeg van Moser werd derde. Door de tijdverschillen op basis de plaats in de daguitslag verloor Moser die dag geen 27 seconden, maar slechts 20. Het was genoeg voor Fignon om de roze trui over te nemen.

In de derde etappe wist Fignon nog optimaal te profiteren van een zware aankomst in Bologna. Hij sprintte naar een tweede plek achter de ongenaakbare Moreno Argentin, goed voor 15 seconden bonificatie, terwijl Moser in de etappe nog eens 16 seconden moest toegeven. Dat was een welkome extra winst in aanloop naar de eerste echte test, de etappe naar Blockhaus.

De sneeuwmuren van de Blockhaus

Fignon keek nog maar eens in zijn agenda. Inderdaad, dinsdag 22 mei 1984 staat rood omcirkeld. Het is de dag van de beklimming van Blockhaus. Hier moet hij de gevaarlijke Italiaanse concurrenten op achterstand rijden om met voorsprong de tijdrit naar Milaan over een goede anderhalve week in te kunnen gaan.

Fignon duwt nog maar eens zijn bril tegen zijn hoofd, voordat hij omkijkt naar de groep der favorieten die bij hem in het wiel zit. Tussen de sneeuwmuren heeft hij het heft in handen genomen op de slotklim en onder zijn inspanningen kraken zijn concurrenten in zijn wiel. Als hij doorzet, dan kan het niet anders dan dat er klassementen gaan sneuvelen vandaag. Moser, Argentin,Visentini, allen hebben ze het moeilijk. Met name voor de eerste twee is hopen dat het nog ergens stil valt, maar dat komt niet voor in de plannen van de jonge Fransman.

Rond vier kilometer voor de top merkt Moser ineens dat hij makkelijker kan volgen. Wat is er aan de hand? De lange haren van Fignon plakken opeens aan zijn gezicht en het zweet gutst er uit. Het eerst bijna niet te volgen tempo zakt. Tijd om door te zetten! Moser schakelt bij en krijgt onder andere Argentin mee. Fignon kan niet meer volgen en er zit niks anders op dan de schade beperken. Argentin wint de etappe, voor Moser en ook Visentini zit niet ver. Fignon? Die wint geen minuten zoals gehoopt, maar verliest er één door een hongerklop.

Later zou Moser in een interview met Wielerrevue laten weten dat hij dáár, op Blockhaus, de Giro won. Het was in ieder geval een daverende verrassing en voor Fignon was het wonden likken en wachten op een volgende kans.

Stelvio wel of niet

Via de tijdrit in Milaan waar Moser Fignon op maar liefst 1 minuut 38 seconden reed, ging het langzaam maar zeker naar het slotstuk in de Giro. Voor Fignon was het wachten op zijn kans, op etappe 18 over de Stelvio. Ondanks dat de mytische berg van de makkelijkere zuidkant werd beklommen en dat de etappe na de beklimming doorging tot in Merano, was de verwachting dat het te veel zou zijn voor Moser. Ook Visentini was al druk bezig om zijn messen te slijpen en de macht in de Giro te grijpen.

Opeens was daar Torriani met foto’s van een besneeuwde Stelvio pas. Met gevoel voor drama liet de directeur van de Giro weten dat ondanks de sneeuw de etappe gewoon doorgang zou vinden. Natuurlijk zou hij het oplossen, ze maken de pas gewoon sneeuwvrij en het theater kan doorgang vinden! Niets bleek minder waar.

Het gerucht was dat de pas na de 17e etappe nog steeds niet begaanbaar was. De Stelvio zou dan ook niet beklommen worden in deze editie van de Giro d’Italia. Boze tongen beweren dat er een ambtenaar in Trent, de woonplaats van Moser, was die dwars lag en de Giro verbood over de Stelvio te gaan. Torriani leek vastbesloten om de Stelvio in het parcours te laten, maar het kwam Moser in ieder geval niet slecht uit.

De route van de etappe werd aangepast en in plaats van de Stelvio werden nu de Tonale en Palade pas beklommen. Visentini was overtuigd van boze opzet en zou na de etappe stoppen met zijn strijd voor het klassement. Na etappe 18 stond hij nog tweede op ruim een minuut, in Verona zou hij gedesillusioneerd als 18e de Giro beëindigen, op ruim 24 minuten.

Fignon besloot om het mes tussen de tanden te nemen en viel aan op de Tonale pas samen met onder andere Visentini. Moser moest lossen, maar als meesterdaler wist hij in de afdaling weer de aansluiting te vinden. Na afloop van de etappe zouden Fignon en zijn ploegleider, de vermaarde Cyrille Guimard, hun beklag doen over Moser. Niet alleen supporters, maar zelfs renners zouden de Italiaan geduwd hebben en dan nog te zwijgen over het stayeren achter verschillende motoren en auto’s, waaronder die van de organisatie. De tijd van Moser bleef staan.

Geen tijdwinst dus voor Fignon ten opzicht van Moser. Met nog twee bergetappes voor de boeg, ziet de Parijzenaar nog genoeg kansen om de Italiaan te breken. De volgende slag is dan ook voor de Fransman. In etappe 19 naar Wolkenstein wordt hij tweede achter de ongenaakbare Marino Lejarreta. Belangrijker dan dat, hij wint tijd op Moser, veel tijd. Van de ruim twee minuten achterstand is nog krap een minuut over. Daarbij volgt er nog een loodzware etappe de volgende dag.

De machtsgreep van Fignon

Etappe 20 is dus een dag waar het heel de tijd op en af gaat. Fignon besluit niet te lang te wachten en ontbindt op de weg naar Passo Pordoi zijn duivels. Moser wordt in de verdediging gedrukt en hij moet al zijn technische vaardigheden aanspreken om de aansluiting niet in zijn geheel te verliezen. Fignon, vechtend voor zijn laatste kans, rijdt het gehele peloton aan flarden. Op de eindafrekening staan de harde cijfers. Fignon in het roze en Moser verwezen naar de tweede plaats  op 1 minuut 31 seconden.

Het kwam allemaal aan op de laatste etappe. Etappe 22 van Soave naar het amfitheater van Verona. Een tijdrit over 42 kilometer en dankzij tien seconden bonificatie voor Moser in etappe 21, een verschil van 1 minuut 21 seconden tussen nummer één Fignon en nummer twee Moser. In de tijdrit naar Milaan had de Italiaan de man in het roze over 37 kilometer al 1 minuut 28 seconden aan de broek gesmeerd. Het zou dus mogelijk moeten zijn....

Moser verplettert concurrentie met hulp van boven

Vicenzo Torriani drukt tevreden zijn sigaret uit op het zonovergoten terras in Soave. Het is tijd om naar Verona te vertrekken. Het kan bijna niet fout lopen en daarmee krijgen de Italianen waar ze zo vurig op hopen. Het antwoord op het nieuwe Franse wonderkind, namelijk de wederopstanding van een oude held. De man die als eerste het werelduurrecord van Merckx uit te boeken reed op een aerodynamische fiets, zal op een weg versie van deze fiets de tifosi weer aan zijn voeten krijgen. Als is het niet op eigen kracht dan wel met een beetje hulp van boven.

Moser is ongenaakbaar in de afsluitende tijdrit. In een met uitzinnige Italiaanse wielerfans volgepakte Arena van Verona klokt hij een tijd van 49 minuten en 26 seconden. Dat betekent een gemiddelde snelheid van 50,977 kilometer per uur. Dat is nog sneller dan het gemiddelde van zijn werelduurrecord. Fignon wordt gedeclasseerd. Hij is de naaste belager van Moser op 2.24 en verliest zijn roze trui met meer dan een minuut verschil.

Tot aan zijn dood zou Laurent Fignon overtuigd blijven van het onrecht dat hem is aangedaan in deze Giro. Niet alleen het schrappen van de Stelvio, de juryleden die een oogje dichtknepen als Moser aan een auto hing of de ruime bonificaties nekten hem. Juist in de afsluitende tijdrit gebeurde volgens de Parijzenaar iets opmerkelijks. De hulp van boven voor Moser kwam niet van Goddelijke interventie, maar van de televisiehelikopter. Volgens Fignon is het op de beelden duidelijk te zien hoe Moser continu van achter wordt gefilmd. Hiervoor moet de helikopter wel achter de Italiaanse favoriet hebben gehangen en daarmee een beslissende rugwind zou hebben veroorzaakt. Uiteraard ontkent Moser de aantijgingen en zal de waarheid voor altijd in nevelen gehuld blijven.

Uiteindelijk zou Fignon zijn revanche krijgen en de Giro op zijn palmares bijschrijven. Dit was in 1989. Het jaar waarin hij de Tour op 8 seconden verloor na de afsluitende tijdrit tegen Greg Lemond. Of Moser de Giro van 1984 won door de hulp van een helikopter valt dus niet te bewijzen, maar volgens Fignon is het op de beelden te zien. Daarom mijn uitnodiging om zelf te oordelen:

Epiloog

In dit stuk heb ik Vincenzo Torriani enigszins weggezet als een chauvinistische Italiaan. Dit is niet per se onwaar, maar doet de man te weinig eer aan. Torriani was de man die de Giro groot maakte door de strijd tussen Coppi en Bartali. Hij was ook de man die de ploegentijdrit, de klimtijdrit en bonificatieseconden introduceerde in een grote ronde. Dit werd later allemaal geadopteerd door de grotere zus de Tour de France. Torriani was ongekend populair in eigen land en dat was niet onterecht. Niet voor niets nam Corriere della Sera in 1996 bij de dood van Torriani afscheid van ‘papa’. Waar papa zowel papa als paus kan zijn.

Arnout Tamerus (Twitter: @ArnoutTam

0 reacties

Schrijf een reactie

Om een reactie te kunnen schrijven dien je ingelogd te zijn. Login/Registreer je hier direct!
Naar boven